Α  β  γ  δ...........

"Τον τόμο πιμελήθηκε ο Δρ Ντέιβιντ Ριξ, Λέκτωρ Νεοελληνικής Φιλολογίας και διευθυντής της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών του Κινγκς Κόλετζ του Πανεπιστημίου του Λονδίνου.




Από τον Σολωμό ως τον Γκανά

Το βιβλίο αυτό ανθολογεί, στα αγγλικά, χαρακτηριστικά αποσπάσματα 50 Ελλήνων ποιητών και πεζογράφων κι επίσης ένα δημοτικό τραγούδι, την παραλογή «Του Νεκρού Αδελφού», που είχε μεταφρασθεί στα αγγλικά το 1825.


Η ανθολογία καλύπτει δύο αιώνες νεοελληνικής λογοτεχνίας -αρχίζοντας με τον Διονύσιο Σολωμό, τον Ανδρέα Κάλβο και τον Μακρυγιάννη, προχωρώντας στον Ροΐδη, στον Μιχαήλ Μητσάκη, στον Παπαδιαμάντη, στον Παλαμά, στον Καβάφη, στον Σικελιανό, στον Σεφέρη και τους Έλληνες υπερρεαλιστές, συνεχίζοντας με τους εκπροσώπους της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς και φτάνοντας ως τους ποιητές και πεζογράφους της «γενιάς του '70»- π.χ., στο Νάσο Βαγενά, στο Λευτέρη Πούλιο, στο Μιχάλη Γκανά και στη Ρέα Γαλανάκη.




Εντός και εκτός


Όπως εξήγησε στην Ελληνική Υπηρεσία του BBC o Δρ Ριξ, περιέλαβε σ' αυτή την ανθολογία μόνο μεταφράσεις που υπήρχαν ήδη, αρκετές εκ των οποίων είναι δικές του. Δεν παρήγγειλε δηλ. μεταφράσεις γι' αυτόν ειδικά τον τόμο, με αποτέλεσμα να μην περιλαμβάνονται στην ανθολογία σημαντικοί Έλληνες συγγραφείς που για πολλούς και διαφόρους λόγους δεν έχουν μεταφρασθεί στα αγγλικά, όπως ο Φώτης Κόντογλου, ο Γιάννης Μπεράτης, ο Γιάννης Σκαρίμπας κ.ά.


Λάμπουν, όμως, με την απουσία τους και άλλοι εξίσου αξιόλογοι ποιητές και πεζογράφοι οι οποίοι έχουν μεν μεταφρασθεί στα αγγλικά, αλλά όχι, κατά την κρίση του ανθολόγου, επαρκώς.


Ο καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας του Κινγκς Κόλετζ, Ρόντι Μπίτον, μιλώντας στην Ελληνική Υπηρεσία του BBC, υπογράμμισε τη σημασία της ανθολογίας Ριξ, η οποία περιλαμβάνει μεταξύ άλλων και αγγλικές μεταφράσεις ελληνικών έργων που παρέμεναν εν πολλοίς άγνωστες λ.χ. ποιημάτων του Ιωάννη Καρασούτσα ή ενός αποσπάσματος της "Πάπισσας Ιωάννας" του Ροΐδη που είχε μεταφρασθεί στα αγγλικά το 1900.




Αβλεψίες και παραλείψεις


Βέβαια, κάθε φορά που κυκλοφορεί μια ανθολογία, προκαλεί αντιδράσεις και γι' αυτούς που έμειναν εκτός, όπως επίσης και για τα λάθη ή τις αβλεψίες που ενδεχομένως περιέχει. Και η ανθολογία Ριξ επιτρέπει, δυστυχώς, τέτοιου είδους επικρίσεις: οι μεταφράσεις δύο πεζών κειμένων, για παράδειγμα του Ανδρέα Εμπειρίκου, που είχαν γίνει από τον ποιητή Νίκο Στάγκο και τον Αλαν Ρος, αποδίδονται εσφαλμένα από τον ανθολόγο στον Νάνο Βαλαωρίτη και τον Αλαν Ρος -ο Βαλαωρίτης είχε απλώς γράψει την εισαγωγή στην αγγλική έκδοση των "Γραπτών" του Εμπειρίκου.


Ένας σημαντικός Έλληνας ποιητής, πάλι, σαν τον ίδιο το Βαλαωρίτη, που γράφει τόσο στα ελληνικά όσο και στα αγγλικά, απουσιάζει από την ανθολογία Ριξ, όπως λείπουν και οι μεταφράσεις του Καβάφη, του Ρίτσου και νεότερων συγγραφέων που έχουν γίνει από τον Νίκο Στάγκο, ο οποίος από τη δεκαετία του '60 γνωρίζει τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία στο αγγλόφωνο κοινό -από τις στήλες του περιοδικού "London Magazine" (Λόντον Μάγκαζιν), μέσω του εκδοτικού οίκου «Πένγκουιν» (Penguin), του οποίου ήταν διευθυντικό στέλεχος, και μέσω άλλων εντύπων.




Το ελληνικό βιβλίο στο εξωτερικό


Aναφέρονται ολ' αυτά γιατί ήταν πάντοτε δύσκολη η προώθηση της νεοελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό: με εξαίρεση την περίπτωση Καζαντζάκη, πολύ λίγα νεοελληνικά έργα απεδείχθησαν «ευπώλητα» στη Βρετανία και τις ΗΠΑ. Τώρα μάλιστα είναι ακόμη πιο δύσκολες οι συνθήκες, όπως εξήγησε στο BBC ο Ντέιβιντ Ριξ: οι Βρετανοί εκδότες δεν ενδιαφέρονται σήμερα για το ελληνικό βιβλίο -η Ελλάδα, ως πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και με εδραιωμένη πια τη δημοκρατία, δεν θεωρείται πλέον χώρα «εξωτική» από τους Βρετανούς αναγνώστες, οι οποίοι στρέφουν τώρα την προσοχή τους σε άλλες χώρες των Βαλκανίων, στη Λατινική Αμερική ή στην Ασία.


Είναι χαρακτηριστικές οι περιπτώσεις του Κολομβιανού Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, του Βόσνιου Ίβο Αντριτς και του Τούρκου Ορχάν Παμούκ, οι οποίοι γνώρισαν και γνωρίζουν μεγάλη επιτυχία στο εξωτερικό κι έχουν επίσης τιμηθεί με πολλά βραβεία -ο Μάρκες και ο Αντριτς μάλιστα έλαβαν το βραβείο Νομπέλ.




Το φράγμα της αγγλικής γλώσσας


Η ελληνική κυβέρνηση το γνωρίζει αυτό κι υποστηρίζει έτσι έμπρακτα κάθε πρωτοβουλία που θα μπορούσε να βοηθήσει το ελληνικό βιβλίο να ξεπεράσει το φράγμα της αγγλικής γλώσσας -ενισχύοντας, λ.χ., μέσω του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας και του υπουργείου Πολιτισμού την έκδοση της ανθολογίας Ριξ. Σύμφωανα με έγκυρους Ακαδημαϊκούς κύκλους για να έχει επιτυχία αυτό το βιβλίο, θα πρέπει να αρχίσει να χρησιμοποιείται έξω από το περιβάλλον των ελληνικών σπουδών. Η καλύτερη προοπτική για την ανθολογία Ριξ είναι η χρησιμοποίησή της σ' ένα πλαίσιο συγκριτικής φιλολογίας ή ευρωπαϊκής λογοτεχνίας - σ' ένα περιβάλλον που δεν θα ορίζεται αναγκαστικά και αποκλειστικά από το ελληνικό ενδιαφέρον.