Η σπουδαιότητα της παιδείας

Ότι έχουμε συνηθίσει να λέμε για τις τέχνες και τις επιστήμες, το ίδιο πρέπει να λεμε και για την αρετή, πως για να πράτει κανείς καλά, τρία πράγματα πρέπει να συντρέχουν : η φύσις ( ο χαρακτήρας ), ο λόγος και το έθος ( η συνήθεια ). Λόγο ονομάζω την γνώση και έθος την άσκηση. Οι προυποθέσεις εναπόκεινται στη φύση, η πρόοδος (αί προκοπαί ) εναπόκεινται στη μάθηση, οι συνήθειες στην άσκηση, και η τελειότητα σε όλα αυτά μαζί. Ένα απο τα τρία αν λείπει, αναγκαστικά χωλαίνει και η αρετή. Γιατί ο χαρακτήρας χωρίς τη μάθηση μένει τυφλός, η μάθηση δίχως το χαρακτήρα ελλιπής, και η άσκηση δίχως τα δύο, ατελής. Όπως και στη γεωργία, πρέπει πρώτα να ΄ναι καλή η γη, μετά ο γεωργός να έχει γνώσεις πάνω στη δουλειά του και στη συνέχεια η σπορά να γίνει σωστά. Με τον ίδιο τρόπο, γη είναι η φύση του ανθρώπου, γεωργός είναι ο δάσκαλος και σπόροι οι συμβουλές και οι παραινέσεις του. Θα μπορούσα να ισχυριστώ ότι και τα τρία αυτά συνδυάστηκαν αρμονικά μες στις ψυχές ανθρώπων που υμνούνται απο τους πάντες ( του Πυθαγόρα, του Σωκράτη και του Πλάτωνα ), και άλλων που η δόξα τους έμεινε παντοτινή.

Ναι μεν, καλό και θεοφιλές είναι να θεωρεί κανείς ότι όλα τούτα τα χρωστάμε στους θεούς. Αν όμως κάποιος πιστεύει ότι οι μη ευνοημένοι από τη φύση δεν είναι δυνατό με τη μάθηση και την άσκηση της αρετής ενδεχομένως να εξυψωθούν, ας ξέρει ότι κάνει λάθος, το μεγαλύτερο λάθος. Γιατί η αδιαφορία μπορεί να καταστρέψει μιαν αρετή που έχουμε από φυσικού μας, ενώ η διδαχή μπορεί να επανορθώσει την έλλειψη φυσικής ικανότητας. Κι άμα δεν δείχνεις προσοχή, ως και τα εύκολα πράγματα σού φεύγουν και χάνονται, ενώ αν κοπιάσεις κατακτάς ακόμα και τα δύσκολα.....

Συνοψίζοντας, λοιπόν, βεβαιώνω ότι το πρώτο και σπουδαιότερο, το άλφα και το ωμέγα, είναι η χρηστή αγωγή και η σωστή παιδεία, ισχυρίζομαι ότι αυτά είναι που μας οδηγούν προς την αρετή και την ευδαιμονία. Τα υπόλοιπα αγαθά είναι μικρά κι ανθρώπινα και δεν αξίζουν τόση προσπάθεια. Την ευγενική καταγωγή είναι βέβαια καλό να την έχει κανείς, όμως τούτο το αγαθό ανήκει στους προγόνους. Ο πλούτος, πάλι, είναι πολύτιμο πράγμα, όμως είναι κτήμα της τύχης, που συχνά τον αφαιρεί απο τα χέρια εκείνων που τον έχουν και τον προσφέρει σε άλλους που δεν τον προσδοκούν, άλλωστε ο μεγάλος πλούτος είναι ένας στόχος που μπορούν να τον επιδιώξουν ακόμα και κακούργοι, δούλοι και συκοφάντες, και το κυριώτερο, πλούσιος μπορεί να είναι και ο χειρότερος άνθρωπος.

Η δόξα, πάλι, είναι μεν σπουδαίο πράγμα, αλλά είναι και αβέβαιο. Η ομορφιά είναι αξιολάτρευτη, μα κρατά λίγο. Η υγεία είναι πολύτιμη αλλά εύκολα κλονίζεται. Η δύναμη είναι κάτι το επιθυμητό αλλά συνχρόνως και ευάλωτο από την αρρώστια και τα γηρατειά.

Το μόνο αθάνατο και θεικό πράγμα που έχουμε, είναι η παιδεία. Στην ανθρώπινη φύση δύο πράγματα κυριαρχούν : ο νους και η λογική. Ο νους καθοδηγεί τον λόγο και ο λόγος υπηρετεί το νου και δεν υπάρχει περίπτωση, μήτε η τύχη να τον εκπορθήσει μήτε η συκοφαντία να μας τον αποστερήσει μήτε η αρρώστια να τον καταστρέψει μήτε τα γηρατειά να τον αφανίσουν. γιατί μόνο ο νους γερνώντας ξανανιώνει, κι ο χρόνος, που κλέβει απ' τους ανθρώπους όλα τ' άλλα, στον γέροντα προσφέρει το δώρο της γνώσης. Κι ο πόλεμος, που σα χείμαρρος παρασέρνει τα πάντα στο διάβα του, μόνο την παιδεία του καθενός δεν μπορεί να παρασύρει.

Αξίζει, νομίζω, να μνημονεύσουμε την απάντηση που έδωσε ο Στίλπων, ο Μεγαρίτης φιλόσοφος, όταν ο Δημήτριος, αφού πρώτα κυρίευσε την πόλη και την ισοπέδωσε, ρώτησε τον Στίλπωνα μήπως είχε χάσει τίποτα. Κι εκείνος : Τίποτα είπε ( πόλεμος γάρ ού λαφυραγωγεί αρετήν ). Αλλά και η απόκριση του Σωκράτη ταιριάζει με του Στίλπωνα, όταν τον ρώτησε ο Γοργίας, νομίζω, τι γνώμη έχει για τον βασιλιά της Περσίας και αν τον θεωρεί ευτυχισμένο, ( Δεν ξέρω ), απάντησε ( πώς τα πάει από παιδεία και αρετή ), με την πεποίθηση ότι η ευτυχία έγκειται σε τούτα τα αγαθά και όχι σε κείνα που εξαρτώνται από την τύχη. Και με την ίδια ζέση που σας παρακινώ, πάνω απ' όλα να δώσετε προτεραιότητα στην παιδεία των παιδιών σας, υποστηρίζω επίσης ότι η παιδεία θα πρέπει να είναι υγιής και αδιάφθορη.